Luc van Lier - Onbezoldigd beveiliger


Sommige treinconducteurs beweren dat reizigers die bij agressie de conducteur niet te hulp schieten, ook daders zijn en dat alle reizigers het daarom verdienen dat het treinverkeer wordt stilgelegd tijdens als werkoverleg vermomde wilde acties. Die conducteurs slaan finaal de plank mis.

Wanneer iemand een conducteur op zijn bek timmert, dan is er maar één dader: degene die die conducteur slaat. En áls er al meerdere daders zijn, dan zijn het misschien de vriendjes van de agressieveling, die hem opjutten. Maar medereizigers die niets met de ruzie van doen hebben, die zijn geen daders, en die zijn naar mijn mening evenmin verplicht om in te grijpen. Nee, ook wettelijk niet, ondanks de burgerplicht om iemand die in nood verkeert te helpen: daarbij geldt de vuistregel dat je niet hoeft in te grijpen als je daarmee je eigen veiligheid in gevaar brengt.

Deskundigen spreken van het bystander-effect. In een groep mensen denkt iedereen dat een ander het probleem ook kan oplossen, en neemt iedereen dus een afwachtende houding aan. Maar los daarvan: je moet maar durven. Wat kun je ondernemen tegen een dolgedraaide krachtpatser die net heeft laten zien dat hij niet terugdeinst voor bedreiging of geweld? Want vergeet niet: iemand in bedwang houden (verbaal of fysiek) is een vak. Het vereist vaardigheden die lang niet iedereen bezit. En ook angst is een argument om maar niet in te grijpen. Het gebeurt trouwens ook best vaak dat reizigers een conducteur wél te hulp schieten, hetzij door persoonlijk ingrijpen, hetzij door 112 te bellen.

Maar dan nog eens wat: sinds wanneer zijn passagiers onbezoldigde veiligheidsbeambten? Wat is de volgende stap? Als de WC in de trein weer eens te smerig is voor woorden, dan zelf maar met een emmertje sop aan de slag? Seinstoring: zelf op een ladder klimmen om een nieuw lampje in het sein te draaien? De reiziger als onbezoldigd beveiliger, schoonmaker en storingsmonteur…

Een groot deel van de conducteurs schreeuwt moord en brand over de agressie onderweg. Afgelopen jaar is 6,5% van het personeel met verbale of fysieke agressie geconfronteerd. Ja? En? Dat cijfer zegt weinig tot niets. Want wat is dat precies, die “agressie”. Betreft dat allemaal agressieve hooligans die de conducteur met de dood bedreigen en een blauw oog slaan, of gaat dat ook om een reiziger die na een uur koukleumen op het perron uit zijn slof schiet en de conducteur uitscheldt voor idioot omdat die hem niet kan vertellen of hij nog binnen een aanvaardbare tijd op zijn bestemming zal aankomen?

Trouwens, zijn conducteurs eigenlijk zelf wel bereid om serieus na te denken over een betere aanpak? Op de boerenlijntjes worden successen geboekt met controleploegen, die met z’n vijven een hele trein doorgaan. Daar zijn zwartrijders en vandalen niet tegen opgewassen. De NS zou veel vaker deze aanpak moeten  toepassen, in plaats van treinen gedurende de hele reis te laten bemannen door een conducteur die het in zijn eentje aflegt tegen agressieve krachtpatsers. Maar de conducteurs zitten liever de hele rit in de trein. Gezellig: sudoku in de eerste klas. Is het onaardig dat ik dit zo zeg? Misschien, maar dit is wel geheel conform het beeld dat vele conducteurs daadwerkelijk neerzetten in de trein. Ouwehoeren met collega’s in de eerste klas of op ieder station na vertrek hup als de gesmeerde bliksem weer bij de machinist in de cockpit. Lekker uit het zicht van de reiziger, die misschien wel een vraag heeft over zijn aansluiting.

Laat duidelijk zijn: er zijn ook veel conducteurs die gewoon goed hun werk doen. En bedreiging of geweld tegen conducteurs keur ik af. Punt uit. Maar van reizigers wordt dus een soort heldenmoed verlangd. En zijn conducteurs dan zo dapper? Verhalen zat over kaartjesknippers die een oma met een fout kaartje op de bon slingeren, maar de zwartrijdende sportschoolkrachtpatser ongemoeid laten. Reizigers moeten de conducteur helpen als er wat aan de hand is? Ik dacht het niet. In ieder geval niet (moreel) verplicht. Trouwens, conducteurs laten reizigers die last hebben van medepassagiers ook dikwijls in de kou staan…