Pouwels - Arrogante ik

In een interview met Gert-Jan Segers (ChristenUnie) in de Volkskrant las ik afgelopen week de volgende uitspraak: “Atheïsten bijvoorbeeld kunnen heel drammerig en zonder twijfel hun atheïsme propageren.” Interessante zin.

Volgens het tienjaarlijkse onderzoek God in Nederland noemt inmiddels 28% van de ondervraagden zich atheïst. We hebben het dus over een groep van miljoenen mensen die heel drammerig en zonder twijfel hun atheïsme kunnen propageren. Misschien kunnen ze dat inderdaad, maar ik hoor het ze weinig doen. Maar dat is slechts het gebrek aan nuance van Segers.

Interessanter vond ik de vraag waarom ik daar als hardcore atheïst al een tijdje mee gestopt ben. Toch aan het twijfelen geslagen? Geenszins. Interesse verloren in het onderwerp? Integendeel. Begrip ontwikkeld voor waarom mensen in illusies geloven? Nog steeds niet gelukt, maar ik blijf het proberen.

Ik ben bang dat er een soort patriarchale vorm van cynisme achter schuilgaat en ik neem mezelf dat oprecht kwalijk. Ach, geloof dat lekker, je weet niet beter. Zoiets. Een uitermate arrogante houding die eigenlijk veel naarder is dan de drammerigheid waar Segers het over heeft. Wie dramt, heeft in ieder geval de hoop dat de ander wel voor rede vatbaar zal zijn. Wie zijn mond houdt en er het zijne van denkt, heeft die hoop opgegeven.

Maar misschien ben ik te streng voor mezelf en ben ik gewoon meegegaan in een soort maatschappelijke ontwikkeling. De ontwikkeling waarin mensen zich steeds meer vastbijten in het eigen gelijk en andere perspectieven afschrijven en weggooien.

Afgelopen jaar las ik het rapport Twee werelden, twee werkelijkheden van Margalith Kleijwegt. Daarin beschrijft Kleijwegt een soortgelijke ontwikkeling, in dit geval onder leerlingen in het middelbaar onderwijs. Enerzijds de PVV’ers; anderzijds de moslims. Ze tolereren elkaars aanwezigheid, maar van discussie is geen enkele sprake meer. Een nieuwe vorm van verzuiling. Wij en zij.

In de politiek is het niet veel anders. Partijen als DENK en de PVV drijven op wij-zij-denken. Rutte profileert zich ermee in een paginagrote advertentie. Diverse media doen eraan mee. Diverse opiniemakers ook. De een op een aanvallende, verwijtende manier; de ander juist bevoogdend.

En ja, ook grote delen van de bevolking. Zo is kritiek op de islam nog altijd bijzonder lastig, want om de een of andere reden worden moslims veelal gezien als heel kwetsbare mensen die je niet mag lastigvallen met kritiek op hun geloof en overtuigingen. Wij beschaafde westerlingen zullen jullie zielige moslims wel beschermen tegen die nare pestkoppen. PVV’ers worden daarentegen weggelachen, want dat zijn asociale idioten. Daar ga je geen serieus gesprek mee aan. Je legt ze hoogstens even uit hoe het allemaal echt zit.

Neem je de opvattingen van een ander serieus, hoe moeilijk dat soms ook is, dan ga je juist in discussie. Dan houd je juist je kritiek niet voor je. Pas als je besloten hebt dat de ander er maar een achterlijk stel opvattingen op nahoudt, ga je die discussie uit de weg. Hoef je daarna alleen nog maar te kiezen tussen bevoogden en verwijten.

Maar voor dat alles is nog een lange weg te gaan. Je eigen arrogantie herkennen is al lastig; er vanaf komen is al helemaal een enorme opgave. Als ik het bovenstaande teruglees, moet ik helaas concluderen dat ook ik er nog lang niet ben.